Szacuje się, że w Polsce z powodu pierwotnego niedoboru laktazy problemy zdrowotne ma około 1/3 społeczeństwa. Często nietolerancja laktozy jest mylona z alergią na białka mleka krowiego – aby uniknąć tego błędu, warto poznać podstawowe kryteria rozpoznania tego schorzenia.

Z artykułu dowiesz się, między innymi co to jest laktoza, jakie są przyczyny, objawy nietolerancji laktozy oraz jak rozpoznać nietolerancję.


Laktoza

Zacznijmy od tego, co to jest laktoza. Laktoza jest to cukier mleczny, a dokładniej dwucukier składający się z galaktozy i glukozy, występujący w mleku ssaków. Ma niższy indeks glikemiczny charakteryzuje się mniej słodkim smakiem niż sacharoza (cukier stołowy).

Laktoza, aby mogła spełniać swoje funkcje biologiczne, musi być zhydrolizowana w jelicie cienkim przez enzym – laktazę. Niestrawiony dwucukier nie jest wchłaniany do krwiobiegu, lecz pozostaje w świetle przewodu pokarmowego dając szereg nieprzyjemny objawów głównie ze strony przewodu pokarmowego.

Przyczyny

Jedną z przyczyn nietolerancji laktozy jest niedobór laktazy – jej zmniejszona aktywność lub całkowity brak w jelicie cienkim.

Niestrawiona laktoza jest zużywana przez obecne w przewodzie pokarmowym bakterie jelitowe. Produkty fermentacji bakteryjnej laktozy to przede wszystkim gazy (wodór, dwutlenek węgla, metan – odpowiedzialne za wzdęcia, przelewanie i kolki) oraz krótkołańcuchowe kwasy organiczne (kwas mlekowy, octowy, propionowy, masłowy itd.) działające drażniąco na błonę śluzową jelita. Niestrawiona laktoza podnosi ciśnienie osmotyczne w jelicie cienkim, czego skutkiem jest biegunka. Przewlekła biegunka z podrażnieniem jelit i przyspieszoną perystaltyką może doprowadzić do niedożywienia i odwodnienia organizmu.

Nietolerancja laktozy może mieć także charakter wtórnego, przejściowego lub trwałego niedoboru laktozy. Przyczyną mogą być współistniejące choroby takie jak: choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia, inne nieswoiste zapalenia jelit, mukowiscydoza, alergia pokarmowa (np. na białko mleka krowiego). Czasowy zanik lub mocne ograniczenie produkcji laktazy występuje też w przypadku stosowania antybiotyków, chemioterapii, nadużywania alkoholu czy leków z grupy NLPZ oraz antybiotyków.

Objawy nietolerancji laktozy:

– wzdęcia,

– nudności,

– bóle brzucha,

– uczucie pełności,

– biegunki,

– charakterystyczne „przelewanie” w brzuchu.

Czas wystąpienia objawów wynosi od 30 minut do dwunastu godzin po spożyciu produktu zawierającego laktozę.

Badania

Najczęstszym badaniem stosowanym w rozpoznaniu nietolerancji laktozy jest wodorowy test oddechowy. Pacjentowi podaje się określoną dawkę laktozy, a następnie przez kilka godzin monitoruje stężenie wodoru w wydychanym powietrzu. Zwiększenie wodoru wskazuje, że laktoza jest fermentowana przez bakterie jelitowe (a nie trawiona przez laktazę). Pacjent nietolerujący laktozy będzie miał również objawy jej nietolerancji.

Co warto wiedzieć, że wyniki mogą być zafałszowane, jeśli pacjent przyjmował m.in. antybiotyki, a także jeśli jest palaczem (dym papierosowy zawiera wodór, który może zafałszować wyniki).

Ponadto lekarz może zlecić nam wykonanie badania pH stolca, badanie moczu, badanie zawarości glukozy w osoczu, test genetyczny oraz próbę eliminacyjną.

Dieta

W przypadku nietolerancji laktozy stosuje się dietę eliminacyjną. W zależności od nasilenia objawów, należy ograniczyć lub całkowicie zrezygnować z produktów zawierających laktozę. (Więcej o diecie bezlaktozowej: KLIK). Do produktów zawierających laktozę zaliczamy: mleko oraz produkty mleczne. Warto zaznaczyć, że laktoza może znajdować się bowiem w innych produktach, m.in w lekach. Z tego względu należy uważnie sprawdzać etykiety.